Πεμπτουσία

Μετανεωτερικότητα, η σημερινή νεωτερικότητα (Εύη Ψάλτη, Στέλεχος Επιχειρήσεων, BA (Διοίκηση Επιχειρήσεων), BA (Ιστορία Ευρωπαϊκού Πολιτισμού), MA (Ορθόδοξη Θεολογία))

2 Σεπτεμβρίου 2017

(Προηγούμενη δημοσίευση:http://www.pemptousia.gr/?p=165116)

Η έννοια της νεωτερικότητας καθώς και τα κοινωνικά και πολιτιστικά γνωρίσματά της, δεν είναι μία έννοια των τελευταίων έξη αιώνων. Ήδη, οι προνεωτερικές κοινωνίες, βίωναν κοινωνικές και πολιτιστικές αλλαγές είτε από τους προ και μετα σωκρατικούς φιλοσόφους, είτε εντός των μεγάλων αστικών κέντρων της ελληνιστικής περιόδου. Η ειδοποιός διαφορά της νεωτερικότητας του Διαφωτισμού και εντεύθεν είναι ότι σηματοδοτήθηκε με κοινωνικά και δομικά χαρακτηριστικά τα οποία δεν υπήρξαν αθροιστικά σε μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο, στο προνεωτερικό παρελθόν. Δηλαδή, οι παραδοσιακές κοινότητες παραμερίσθηκαν, οι πληθυσμοί εντάχθηκαν σε έθνη – κράτη, αναθεσμοθετήθηκαν ριζικά οι κοινωνικές δομές και αναδύθηκε η έννοια του ατόμου. [1]

Στα τέλη του 20ου αιώνα οι ηθικές, ιδεολογικές και πολιτικές θεωρίες βρίσκονται αντιμέτωπες με μία ανεξέλεγκτη για αυτές πραγματικότητα, τα αφηγηματικά παραμύθια στερεύουν, ο υπαρκτός σοσιαλισμός καταρρέει, το δυτικό δημοκρατικό μοντέλο επικρατεί και η οικονομία των αγορών κυριαρχεί στον πλανήτη. Μιά νέα παγκόσμια αλληλεπιδρούμενη κοινωνία αναδύεται, με τεράστιες δυνατότητες δημιουργίας αλλά και καταστροφής και σπαράζει θεμελιώδεις ηθικές αξίες.[2] Η εποχή της μετανεωτερικότητας ξεκίνησε ανατρέποντας σταθερές έννοιες  όπως χρόνος και τόπος.

Η λέξη «παγκοσμιοποίηση» είναι πλέον ενταγμένη στο καθημερινό λεξιλόγιο μας.[3] Η οικονομική διάρθρωση της κάθε τοπικής οικονομικής αγοράς έδωσε τη θέση της στις παγκόσμιες «από-ενσωματωμένες από την κοινωνία και από-εντοπισμένες αγορές», μετασχηματίζοντας τις ίδιες τις αγορές σε οικονομικούς δρώντες. Με τον τρόπο αυτό η παραδοσιακή οικονομική αντίληψη για μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, συνοχή και σταθερότητα των απανταχού επενδύσεων, η οποία έδινε (όπως και όποτε ήταν δυνατόν) σχετικά σταθερά κοινωνικά περιβάλλοντα είναι πλέον παρελθόν. Οι αγορές ψάχνουν για προσαρμοστικότητα, πολλαπλότητα, διαφοροποίηση, μετατρεψιμότητα, μεταβλητότητα και ευελιξία, όλα χαρακτηριστικά της μετανεωτερικής εποχής. Αυτός ο, σαρωτικός και δίχως περιορισμούς κερδοσκοπικός χαρακτήρας των αγορών συμβάλει στη ύπαρξη του ασταθούς και μεταβλητού κοινωνικού περιβάλλοντος ενώ δημιουργεί καταναλωτισμό άνευ όρων και ορίων.[4] Τα κρατικά εδαφικά όρια κατά μία έννοια διευρύνονται εξ’ αιτίας των αγορών διότι δημιουργούνται «φορολογικοί παράδεισοι» («no man’s lands») χρησιμοποιώντας τα ασαφή όρια της παγκοσμιοποιημένης γης.[5]

Ήδη, η ύστερη νεωτερικότητα έχει προδώσει την πατροπαράδοτη σύμβαση των γενεών εξαιτίας της συνεχούς κίνησης· τα πάντα κινούνται: εμπορεύματα, κεφάλαιο και εργασία.[6] Η, παραδοσιακού τύπου, δομημένη κοινωνία δίνει τη θέση της στη δικτυωμένη κοινωνία, στην «διαδικτυακή μεταπόλη» και αλλάζει ο χρόνος και ο χώρος.[7]

Η εικονική πραγματικότητα του κυβερνοχώρου δημιουργεί νέα οικονομία, νέες σχέσεις εργασίας, νέες πολιτικές επιπτώσεις, νέες κοινότητες και μετασχηματίζει τις ανθρώπινες σχέσεις δυναμιτίζοντας τις παλιές δομές. Το τοπικό έχει πλέον παγκόσμιο νόημα και συμβολισμό μέσω του διαδικτύου. [8] Η εικονική πραγματικότητα είναι εδώ, σήμερα, υπαρκτή και ονομάζεται Διαδίκτυο.

(Συνεχίζεται)

[1]Νίκος Π. Μουζέλης, Νεωτερικότητα και θρησκευτικότητα, ΕκκοσμίκευσηΦονταμενταλισμόςΗθική, Βαγγέλης Λιότζης, (επιμ.), μτφρ. Τίνα Πλυτά (Αθήνα: Πόλις, 2014), σσ.17-18.

[2]Χάμπερμας – Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄, Ἡ διαλεκτική τῆς ἐκκοσμίκευσης, σσ. 47-48.

[3]Η παγκοσμιοποίηση περιγράφεται ως το σύμπλεγμα των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων που διαπερνούν τα σύνορα των χωρών του πλανήτη διαμορφώνοντας «αποφασιστικά» την τύχη των πολιτών αυτών των χωρών. Οι κοινωνίες βιώνουν μία συνεχώς αυξανόμενη αλληλοεξάρτηση. Οι διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης αποτελούν τις πλέον σημαντικές κοινωνικές μεταβολές σήμερα. Το θετικό πρόσημο της παγκοσμιοποίησης είναι η ανάσχεση της εθνικοποίησης κάθε είδους και τύπου (π.χ. εθνικισμός, φυλετισμός,σωβινισμός κ.α.). Το αρνητικό της πρόσημο είναι η ροπή της προς την νεοαποικιοκρατία. Η ζητούμενη ισορροπία μάλλον βρίσκεται στο πάντρεμα παγκοσμιοποίησης και οικουμενικότητας, έτσι ώστε να μην υπάρξει η επικράτηση μίας μόνο πολιτιστικής κληρονομιάς (δηλαδή εξουσιαστικής). Giddens, Κοινωνιολογία, σσ. 121-123 και Μπέγζος, Θεοκρατία ή Δημοκρατία;, σσ. 106-110.

[4]Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Μορφές συνέχειας, και ασυνέχειας: Από την ιστορική εθνεγερσία στην οικουμενική δυσφορία (Αθήνα: Θεμέλιο, 2013), σσ. 244-246

[5]Τσουκαλάς, Η επινόηση της ετερότητας, σσ. 67-68.

[6]Πατροπαράδοτη σύμβαση των γενεών: Η οικονομική κρίση μετακινεί τους νέους ανθρώπους του φτωχού ευρωπαϊκού νότου στον οικονομικά ισχυρότερο ευρωπαϊκό βορρά πρός ανεύρεση εργασίας. Με τον τρόπο αυτό οι νέοι δεν πληρώνουν φόρους στην πατρίδα τους στερώντας κατ’ ελάχιστο την εκπαίδευση στους πιο νέους με αποτέλεσμα την παντελώς αμφίβολη μελλοντική αμειβόμενη απασχόλησή τους. Με τη μη καταβολή των ασφαλιστικών συνεισφορών τους στο εθνικό ασφαλιστικό σύστημα της πατρίδας τους  αποστερούν τις συντάξεις από όλους. James Harold, «Η παγκοσμιοποίηση και η παραβίαση της σύμβασης των γενεών», Intelligent Deep Analysis, An Independent Think Tank for Social Evolution in Greece, στο   http://www.indeepanalysis.gr/analyseis/arthra/h-pagkosmiopoihsh-kai-h-paraviash-ths-symvashs-twn-genewn   ημερομηνία πρόσβασης, 13 Ιουνίου 2016.

[7]Μπαθρέλλος, Οἱ χριστιανοί στούς χρόνους τῆς μετα-ἐκκοσμίκευσης, σσ. 152-153.

[8]Στις σύγχρονες κοινωνίες η συλλογική δράση της πολιτικής και κοινωνικής διαμαρτυρίας έδωσε τη θέση της σε εξατομικευμένες μορφές διαμαρτυρίας. Η αποστολή e-mail ή sms είτε για μποϊκοτάζ κάποιων προϊόντων είτε για συγκέντρωση χρημάτων υπέρ διαφόρων σκοπών είναι νέα πρότυπα διαμαρτυρίας. Σήμερα τα κοινωνικά κινήματα και οι επαναστάσεις είναι δυνατόν να  ξεκινάνε και από το διαδίκτυο. Σε μηδενικούς χρόνους οι άνθρωποι ολόκληρης της γης τάσσονται υπέρ ή κατά αυτών των ενεργειών. Η υπεραξία δεν παράγεται πλέον μονάχα από τον εργάτη αλλά και από την επένδυση του μέλλοντος, της προ –  πώλησης, τον δημιουργό του ηλεκτρονικού κεφαλαίου. Νίκος Κοτζιάς,  «Η νέα κοινωνία στην εποχή του Διαδικτύου και της παγκοσμιοποίησης» στο Μάνουελ Κάστελς, Ο Γαλαξίας του Διαδικτύου: Στοχασμοί για το Διαδίκτυο, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία, μτφρ. Ελένη Αστερίου (Αθήνα: Καστανιώτη, 2005), σσ. 9-22 και  Χριστίνα Κωνσταντινίδου, «Η πολιτική ταυτότητα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης: Το «κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης» στον ημερήσιο αθηναϊκό Τύπο», στο Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, 28, (2006), σ. 115.