Πεμπτουσία

Οι νέες τεχνολογίες, ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός και η συμβολή τους στην χριστιανική αναθρησκευτικοποίηση (Εύη Ψάλτη, Στέλεχος Επιχειρήσεων, BA (Διοίκηση Επιχειρήσεων), BA (Ιστορία Ευρωπαϊκού Πολιτισμού), MA (Ορθόδοξη Θεολογία))

21 Ιουνίου 2018

Χρήση των ΜΜΕ και του διαδικτύου
Στην σημερινή διαδικτυωμένη κοινωνία τίθεται ένα παλαιό ερώτημα: Είναι επιτρεπτή η μετάδοση της Θείας Λειτουργίας από την τηλεόραση και τα πολυμέσα; Και τι σκοπό έχει αυτή η μετάδοση; Η Θεία Λειτουργία μέσω ραδιοφώνου αναμεταδίδεται σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια εδώ και πολλά χρόνια. Σαφώς ο πρόδηλος σκοπός της μετάδοσης (και μάλιστα ζωντανής) είναι να ακούσουν τον Λόγο του Θεού οι άρρωστοι, οι κατάκοιτοι, οι μη δυνάμενοι να μετακινηθούν και γενικώς όσοι δεν μπορούν να παρευρίσκονται στην ενορία τους την Κυριακή το πρωί. Σε επίρρωση αυτής της αιτίας, τα μεγάφωνα έξω από τους ιερούς ναούς (κυρίως στις μεγάλες πόλεις) αναμεταδίδουν τα δρώμενα. Αναρωτιέται κανείς τι σκέφτεται εκείνη την ώρα ο κάτοικος ο οποίος ξύπνησε από τα μεγάφωνα; Υποθέτουμε ότι δεν σπεύδει να ετοιμασθεί γρήγορα για να προσέλθει, έστω και αργοπορημένος, στον ιερό ναό για να ευαγγελισθεί. Και τι γίνεται με αυτούς που δεν είναι Xριστιανοί; Τι γίνεται όταν θα απαιτηθεί να ακουσθούν και άλλα μεγάφωνα, αυτά των άλλων θρησκειών; Δύναται να ισχύσει το «believing without belonging» δίχως κόστος αντίλογου; Ανάπτυξη χωρίς το (απαραίτητο) κόστος δεν είναι εύκολο να υπάρξει. Το θέμα έκτασης χρήσης των ΜΜΕ οφείλει να προβληματίσει τις Εκκλησίες μας τονίζει η κοινωνιολόγος[389].

Στο θέμα της μετάδοσης (εικόνα και ήχος) από την τηλεόραση δυσκολευόμασθε να δεχθούμε ότι οι χριστιανοί καθήμενοι στο σπίτι τους τηρούν τους όρους ευλάβειας που απαιτούνται για τη μετοχή στο Μυστήριο. Κατά πρώτο λόγο διότι δεν συμμετέχουν και κατά δεύτερο υπάρχουν οι διαφημίσεις. Έχουν ήδη γραφεί και ειπωθεί πολλά για το θέμα αυτό. Ο λειτουργιολόγος Ι. Φουντούλης μας προβληματίζει με το παράδειγμα ενός ατόμου με διαφορετικό θρησκευτικό πιστεύω, ο οποίος έχει παρακολουθήσει αναμετάδοση της Θείας Λειτουργίας: «Κάνετε τό ψωμί σας Θεό, τόν προσκυνᾶτε καί τόν τρῶτε». Οφείλουμε να ξαναθυμηθούμε ότι στα πρωτοχριστιανικά χρόνια οι μη κατηχημένοι αποχωρούσαν σε συγκεκριμένο στάδιο της Λειτουργίας. Τι νόημα έχει το «Τάς θύρας, τάς θύρας ἐν σοφία πρόσχωμεν» ενώ το συνεργείο του τηλεοπτικού σταθμού συνεχίζει απρόσκοπτα την εργασία του;[390] Θα πρέπει να αλλάξει η Θεία Λειτουργία; Μήπως δεν πρέπει να μεταδίδεται με εικόνα;

Πιστεύουμε ότι μάλλον ευτελίζεται ο μυστηριακός χαρακτήρας του Χριστιανισμού και γι’ αυτό προτείνουμε να μην μεταδίδεται η Θεία Λειτουργία. O D. Bonhoeffer πρέσβευε την επανεισαγωγή της disciplina arcana ως μέτρο προστασίας της εκκλησιαστικής κοινότητας[391]. Άλλωστε η συμμετοχή στο Μυστήριο έχει συγκεκριμένο σκοπό και στόχο και δεν επιδέχεται εκπτώσεις και παραχωρήσεις. Οι ασθενείς, οι ανίκανοι μετακίνησης κ.α. ούτως ή άλλως δεν μετέχουν. Ας παραμείνουν σε αναμετάδοση οι ακολουθίες του Εσπερινού, του Όρθρου, της υποδοχής ιερών εικόνων και λειψάνων, του καθαγιασμού των υδάτων, κ.α.

Η διαδικτυωμένη κοινωνία δεν είναι χειροπιαστή κοινότητα. Δίνει όμως απίστευτες δυνατότητες επικοινωνίας. Η μαρτυρία της Ορθόδοξης Εκκλησίας ακολουθώντας τους σύγχρονους καιρούς πρέπει να «μιλά» τη σύγχρονη γλώσσα δίχως όμως να καταστρέφει το μήνυμά της. Η Ορθόδοξη Εκκλησία οφείλει να εκσυγχρονισθεί με σκοπό να επιτελέσει το έργο της, επιλέγοντας τον ορθό τρόπο κάθε φορά.

Η περίτεχνη και συστηματική χρήση των ηλεκτρονικών μέσων για τη διάδοση θρησκευτικών μηνυμάτων ας παραμείνει προϊόν της «Ηλεκτρονικής Εκκλησίας» των Η.Π.Α. Τα ΜΜΕ έχουν «σκληρούς» κανόνες λειτουργίας. Ο θρησκευτικός λόγος οφείλει να ακούγεται και μέσα από τα ΜΜΕ αλλά να αποφύγει την φθορά του λόγου και της καθημερινότητας μη ξεχνώντας ότι το «σύστημα προβολής αστέρων» (το star system) δεν είναι σκοπός της Ορθόδοξης Εκκλησίας[392].

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο κληρικός περιβάλλεται από ένα είδος εξουσίας στα μάτια των λαϊκών, ανεξάρτητα αν το επιθυμεί ή όχι[393].

Ισλαμικό Τέμενος στην Ελλάδα
Τον 21ο αιώνα το Ελληνικό κοινοβούλιο ψήφισε το 2000, το 2006, το 2011, το 2015 και το 2016 υπέρ της κατασκευής του Ισλαμικού Τεμένους στην Αθήνα. Το 2014 το ΣτΕ γνωμοδότησε θετικά για το αυτό το θέμα[394]. Ένα από τα παράδοξα της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας είναι ότι προβλέπεται η Σαρία στο ελληνικό δίκαιο αλλά δεν υφίσταται νόμιμο Τέμενος στον ελληνικό χώρο. Η κατασκευή Τεμένους (ή περισσοτέρων) μόνο θετικά μπορεί να αποφέρει στην Ελλάδα, διότι με τον τρόπο αυτό θα πάψουν να λειτουργούν παράνομα τζαμιά όπου δεν υφίσταται δηλωμένος εκπρόσωπος. Φαίνεται ότι η κατασκευή αρκετών τζαμιών στο γεωγραφικό έδαφος της Ελλάδας είναι δόκιμη λύση αντί της κατασκευής ενός τζαμιού. Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθεί ο αιτιολογημένος συνωστισμός και θα μειωθούν οι αντιρρήσεις των τοπικών κοινωνιών. Όμως, το θέμα της κατασκευής νόμιμων τζαμιών, αν και είναι θέμα αρμοδιότητας του Κράτους, απαιτεί ηθικά την αποδοχή από την Εκκλησία της Ελλάδας.

Στο πλαίσιο του διαθρησκειακού διαλόγου αλλά και της αποδοχής της ελευθερίας των ανθρώπων πιστεύουμε ότι η Εκκλησία της Ελλάδας θα πρέπει να τοποθετηθεί ανοιχτά και ξεκάθαρα υπέρ της κατασκευής τόπων λατρείας των αλλόθρησκων[395]. Μέσω κηρυγμάτων, του ιστότοπου της Εκκλησίας της Ελλάδας και έντυπου υλικού στους ιερούς ναούς, οι πιστοί χριστιανοί θα πρέπει να ενημερωθούν για τα θετικά αποτελέσματα της συνειδησιακής αποδοχής κατασκευής τόπων λατρείας των άλλων θρησκειών έτσι ώστε να μην υπάρχει στο ποίμνιο οργή, φόβος και αμφιβολία.

Σύγχρονος φονταμενταλισμός
Η θρησκεία δεν αποτελεί μόνο μέρος του προβλήματος της ανάδυσης του σύγχρονου φονταμενταλισμού. Αποτελεί κυρίως την πρόταση επίλυσης αυτού του τεράστιου προβλήματος.

Από άμβωνος, μέσω του έντυπου και του ηλεκτρονικού Τύπου, μέσω εγχώριων και μη εγχώριων συναντήσεων με άλλους θρησκευτικούς ηγέτες, δηλαδή με διάλογο, με αγάπη και με γνώση, η Ορθοδοξία είναι ικανή να προσέλθει σε αποκατάσταση της επικοινωνίας και του σεβασμού στην πίστη των Άλλων, να ενθαρρύνει οποιαδήποτε θρησκευτική προσέγγιση για ειρήνη, να αποτρέψει εκδηλώσεις ρατσισμού και ισλαμοφοβίας και να διαλλαγεί με τις άλλες θρησκείες[396].

Η Ορθοδοξία έχει τον Λόγο και την αγάπη για να βοηθήσει τον τρομαγμένο ευρωπαίο πολίτη και κάθε άνθρωπο να μη χάσει την εμπιστοσύνη του στο Θεό.

Διαβάστε ολόκληρη τη μελέτη εδώ

 

[389] Davie, Religion in Britain since 1945, σσ. 112-114.
[390] Ιωάννης Μ. Φουντούλης, Τελετουργικά θέματα: Εὐσχημόνως καί κατά τάξιν (Αθήνα: Αποστολική Διακονία, 2002), σσ. 211-220.
[391] Gibellini, Η θεολογία του εικοστού αιώνα, σ. 149.
[392] Giddens, Κοινωνιολογία, σ. 607.
[393] Φάρος, Παπαδοσύνης μορφή και παραμόρφωση, σ. 117.
[394] Γεώργιος Καλαντζής, «Δήλωση του Γενικού Γραμματέα Θρησκευμάτων, για την τροπολογία με την οποία επανακαθορίζονται τα στοιχεία του τοπογραφικού διαγράμματος για την κατασκευή του Ισλαμικού Τεμένους Αθηνών», Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, στο http://www.minedu.gov.gr/publications/ docs2015/2015-05-07_dilosi_GGTH_gia_temenos_dt.pdf, ημερομηνία πρόσβασης, 25 Ιουλίου 2016.
[395] «Δελτίο Τύπου της Α΄ Συνεδρίας της Δ.Ι.Σ. (3/4/2006)», Δελτία Τύπου της Ιεράς Συνόδου στο http://www.ecclesia.gr/greek/holysynod/holysynod.asp?id=684&whatsub=d_typou, ημερομηνία πρόσβασης, 7 Απριλίου 2016 και Γιάννης Ελαφρός, «Το παρασκήνιο με το τζαμί και οι επόμενες κινήσεις…», Η Καθημερινή, στο http://www.kathimerini.gr/855393/article/epikairothta/ellada/to-paraskhnio-me-to-tzami-kai-oi-epomenes-kinhseis, ημερομηνία πρόσβασης, 22 Απριλίου 2016.
[396] Ἀναστασίου (Γιαννουλάτου) Ἀρχιεπισκόπου Τιράνων καί πάσης Ἀλβανίας, Συνύπαρξη, σσ. 31-40.