Πεμπτουσία· Ορθοδοξία-Πολιτισμός-Επιστήμες

Τροφή δεν είναι μόνο ότι τρώμε αλλά κάτι πολύ πιο βαθύ σε σχέση με την ύπαρξη μας. Όταν το βρέφος πεινάει δεν χορταίνει απλώς και μόνο μέσα από ένα γεύμα, αλλά κυρίως και πρωτίστως μέσα από μια σχέση. Η μάνα είναι τροφός, όχι δίνοντας το γάλα της, αλλά μεταγγίζοντας την σχέση της, την αγάπη, την θαλπωρή, την στοργή και την ασφάλεια στο μωρό της. Είναι η τροφή εκείνη, που πέρα από την βιολογική συντήρηση προσφέρει το νόημα της ύπαρξης. Έτσι τροφή δεν είναι απλά ο χορτασμός ενός σώματος αλλά μιας ύπαρξης που πεινάει για Νόημα. Ο Αδάμ λαμβάνει την λάθος «τροφή» και αυτοεξορίζεται από το παράδεισο. Όμως στην πραγματικότητα η διήγηση μας λέει ότι χάνει την σχέση του με τον Θεό και αμέσως ...

Έναρξη της Μ. Τεσσαρακοστής σήμερα και η Εκκλησία μας πλαισιώνει το πλούσιο υμνογραφικό της έργο με ένα σπουδαίο βιβλικό κείμενο: Στο σημερινό όρθρο τοποθετείται ένα απόσπασμα από το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα (α΄, 1-20), στο οποίο περιγράφεται πώς ο Κύριος "βλέπει" τις κατά τα άλλα ευσεβείς πράξεις του εκλεκτού Του Ισραήλ. Η σοφή εκκλησιαστική τάξη θέλει, με άλλα λόγια, να μας υπενθυμίσει αυτό που ανέφερε προχθές ο Οικουμενικός μας Πατριάρχης, στον Κατηχητήριο Λόγο του επί τη ενάρξει της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής: "Η άσκησις πραγματοποιείται ΚΑΙ διά του περιορισμού των τροφών, δηλονότι της νηστείας, αλλά κυρίως διά της αποχής από τό κακόν". Ας αφήσουμε όμως το ίδιο το κείμενο να μιλήσει, όπως το παραθέτουμε στη συνέχεια στο πρωτότυπο και τη μετάφρασή ...

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η πλέον χαρακτηριστική περίοδος, όπου αναδεικνύεται σε όλο το μεγαλείο του ο πλούτος της χριστιανικής λατρείας. Κατά τον Ιωάννη Φουντούλη, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή «εἶναι ἡ πρώτη, καὶ μεγάλη, καὶ κύρια νηστεία, ποὺ ἐπηρεάζει τὴ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας οὐσιαστικά, ὅσο καμία ἄλλη ἡμέρα ἢ περίοδος νηστείας». Πέρα από τον ασκητικό - νηστίσιμο χαρακτήρα των ημερών, η θεία λατρεία παρουσιάζει πλειάδα τελετουργικών ιδιομορφιών. «Τὰ ἰδιόμορφα στοιχεῖα, ποὺ ἄφθονα προβάλλουν κατὰ τὴν περίοδο αὐτή, προσελκύουν τὸ ἐνδιαφέρον τῶν χριστιανῶν καὶ ξυπνοῦν τὴν κοιμωμένη πολλὲς φορὲς λειτουργική τους συνείδηση, ποὺ ἔχει φθαρεῖ ἀπὸ τὴ διαρκῆ ἐπανάληψη τῶν ἴδιων διαρκῶς λειτουργικῶν στοιχείων». Σύμφωνα με τον μακαριστό μητροπολίτη Πατρών Νικόδημο Βαλληνδρά, η λατρεία αποτελεί τη δημόσια και πλέον εμφανή από τις εκφάνσεις της ...

Οι δύο αυτοί άνδρες, κριτές του Ισραήλ τοποθετούνται χρονικά πριν από την αρχή της περιόδου που οι Εβραίοι απέκτησαν βασιλιάδες. Η αναφορά τους υπάρχει στο Πρώτο βιβλίο των Βασιλειών. Ο Ηλεί έγινε κριτής των Εβραίων μετά τον Σαμψών. Ήταν αρχιερέας και πολύ ευσεβής άνθρωπος. Είχε όμως δυο παιδιά που, δυστυχώς, δεν σέβονταν τις εντολές του Θεού και συμπεριφέρονταν πολύ άσχημα. Ο Ηλεί τα συμβούλευε, αλλά δεν ήταν αρκετά αυστηρός και τα παιδιά του δεν διορθώνονταν. Ο Θεός προειδοποίησε τον Ηλεί ότι εξαιτίας των παιδιών του θα πάθαινε μεγάλες συμφορές κι αυτός και ο ισραηλιτικός λαός. Πράγματι ακολούθησε πόλεμος με τους Φιλισταίους. Τα δυο παιδιά του Ηλεί σκοτώθηκαν και η Κιβωτός της Διαθήκης – το πιο ιερό αντικείμενο των Εβραίων, ένα κιβώτιο ...

Μία από τις σημαίνουσες νηστείες της Εκκλησίας μας είναι και αυτή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Συνιστά παλαιότατο θεσμό, καθώς διδάχθηκε από τους ίδιους τους Αποστόλους. Σύμφωνα με την αποστολική παράδοση, η νηστεία αυτή πρέπει να φυλάττεται, καθώς θεσπίστηκε σε ανάμνηση της σαρανταήμερης νηστείας του  Κυρίου στην έρημο, πριν από την έναρξη της δημόσιας, κοσμοσωτήριας επί γης δράσης Του (Μτθ. δ’, 2).             Η νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής μαζί με τη νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής συνιστούν τις αρχαιότερες νηστείες της χριστιανικής Εκκλησίας.  Επίσης, οι ημέρες αυτές είναι οι μόνες περίοδοι και ημέρες νηστείας που έχουν επικυρωθεί από Οικουμενικές Συνόδους. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ζωναράς στην ερμηνεία του  στον ΞΘ’ (69) κανόνα των Αγίων Αποστόλων αποδίδει ίση αξία στη νηστεία ...

Στο πλαίσιο της παραδοσιακής κοινωνίας η θρησκευτική συμπεριφορά και πρακτική καθόρισε ένα σύνολο κανόνων στον κύκλο του χρόνου προσδιορίζοντας μεταξύ άλλων τις περιόδους της νηστείας, της μερικής ή πλήρους δηλαδή αποχής από συγκεκριμένες τροφές. Κατ αυτό τον τρόπο οι τροφές αποκτούν μια συμβολική χρηστικότητα και σημασία, εντασσόμενες λειτουργικά στις τελετουργικές πρακτικές και υποδηλώσεις του εθιμικού κύκλου. Φυσικά δεν είναι μόνο η θρησκεία που καθορίζει το εθιμοτυπικό των διαιτητικών περιορισμών αλλά και η ίδια η φύση καθώς η παραγωγή και η κατανάλωση των τροφών  προϋποθέτει ένα κύκλο εργασιών προσαρμοσμένων στον εποχιακό κύκλο. Ως εθιμική πρακτική, πλαισιώνεται από ένα σύνολο κανόνων και αντιλήψεων, που συνδυάζουν στο εσωτερικό τους το λειτουργικό στοιχείο από κοινού με το συμβολικό. Τα κομβικά σημεία του χριστιανικού εορτολογίου ορίζουν τις ...

Όταν ο αυτοκράτορας Ιουλιανός (361-363) απαρνήθηκε την χριστιανική βιοτή και όλο του το παρελθόν για να στραφεί στην λατρεία των ειδώλων και να καταδιώξει τους χριστιανούς, ο θείος του, που λε­γόταν και εκείνος Ιουλιανός και ήταν κόμης της Ανατολής, διέταξε να κλείσουν όλοι οι ναοί στην Αντιόχεια και να παραδοθούν στο ανάκτορό του όλα τα ιερά σκεύη. Οι κληρικοί της Εκκλησίας της Αντιόχειας σκόρ­πισαν τότε σε διάφορα μέρη για να ξεφύγουν την καταδίωξη από τους ανθρώπους του αυτοκράτορα. Μόνον ο πρεσβύτερος Θεοδώρητος παρέμεινε στην πόλη και εξακολούθησε να κηρύττει και να παρακινεί τους πιστούς να μείνουν προσηλωμένοι στην αληθινή πίστη. Δεν άργησαν να τον συλλάβουν και να τον φέρουν ενώπιον του  άρχοντα ο οποίος, όταν αρνήθηκε ο Θεοδώρητος να παραδώσει κατάλογο ...

Οι Άγιοι Μάρτυρες Βασιλίσκος, Ευτρόπιος και Κλεόνικος κατάγονταν από την Αμάσεια του Πόντου και έζησαν κατά τους χρόνους του αυτοκράτορος Μαξιμιανού (286-305 μ.Χ.). Ήσαν στρατιώτες και συγγενείς του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος. Ως Χριστιανοί διεβλήθησαν στον ηγεμόνα Ασκληπιόδοτο,  ο οποίος τους συνέλαβε και τους εβασάνισε σκληρά. Όμως οι Μάρτυρες, αφού επαρουσιάσθηκε σε αυτούς ο Κύριος και ο Άγιος Μεγαλομάρτυς Θεόδωρος, έγιναν υγιείς. Μέσα στη φυλακή οι τρεις νέοι δεν έχασαν ούτε το θάρρος ούτε την πίστη τους. Αντιθέτως, εξακολουθούσαν να λατρεύουν τον Ένα και Αληθινό Θεό. Με το κήρυγμά τους και το παρά­δειγμα που προσέφερε το ήθος, η απαντοχή και το θάρρος τους οδήγησαν πολλούς συγκρατούμενούς τους στην αληθινή πίστη. Ο Ασκληπιόδοτος επληροφορήθηκε τη χριστιανική δράση των τριών κρατουμένων και την ...

Του Αγίου Τρύφωνος, 1η Φεβρουαρίου, ήταν μία κοινή ημέρα εορτής κατά την οποία Έλληνες, Βούλγαροι και Σέρβοι εόρταζαν, όχι μόνο τον προστάτη της αμπελουργίας, αλλά επίσης διεξήγαγαν εορτασμούς που ελάχιστα σχετίζονταν με τον Χριστιανισμό, στην πιο επίσημη εκδοχή του. Γίνονταν το κλάδεμα των κλημάτων, όπου οι Σέρβοι αναφέρονταν στον Άγιο Τρύφωνα ως «pijanica», ο πότης, αλλά επίσης και οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι αναφέρονταν σε αυτόν ως «zarezan», ο κλαδευτής. Στην Ήπειρο ο Άγιος Τρύφωνας καλείται από τους χωρικούς «να έρθει και να πιει». Το καρναβάλι είναι σίγουρα μια από τις πιο πλούσια εορταζόμενες από όλες τις γιορτές των κατοίκων των Βαλκανίων, καθότι εορτάζεται ακριβώς πριν τη μεγάλη Σαρακοστή. Διαρκεί μια περίοδο τριών εβδομάδων, ξεκινά με φαγητό και ποτό το οποίο, ...

Την Κυριακή της Τυρινής το εσπέρας τελείται ο Κατανυκτικός Εσπερινός με τον οποίο ανοίγει η περίοδος της Μ. Τεσσαρακοστής. Το πρώτο ιδιόμελο που ψάλλεται στα απόστιχα του Κατανυκτικού Εσπερινού της συγχωρήσεως είναι το «Έλαμψεν η χάρις σου Κύριε». Ο ύμνος αναφέρεται στην περιπλάνηση των σαράντα ημερών, στη νοητή έρημο της Μ. Τεσσαρακοστής, στο πέλαγος της νηστείας, σωματικής και πνευματικής, έχοντας ως σημείο κορύφωσης το κοσμοσωτήριο γεγονός της Ανάστασης. «Ἔλαμψεν ἡ χάρις σου Κύριε, ἔλαμψεν ὁ φωτισμὸς τῶν ψυχῶν ἡμῶν· ἰδοὺ καιρὸς εὐπρόσδεκτος· ἰδοὺ καιρὸς μετανοίας, ἀποθώμεθα τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσώμεθα τὰ ὅπλα τοῦ φωτός, ὅπως διαπλεύσαντες τὸ τῆς Νηστείας μέγα πέλαγος, εἰς τὴν τριήμερον Ἀνάστασιν καταντήσωμεν, τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ σώζοντος τὰς ψυχὰς ἡμῶν.» Η μελοποίηση του ...

Πύλη και εναρκτήρια ακολουθία για την είσοδό μας στο στάδιο των αρετών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής αποτελεί ο Εσπερινός της Κυριακής της Τυροφάγου, ο επονομαζόμενος και ως Α’ Κατανυκτικός Εσπερινός. Όλοι οι Εσπερινοί των Κυριακών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής ονομάζονται Κατανυκτικοί, διότι κατά τη διάρκειά τους ψάλλονται κατανυκτικά τροπάρια από το Τριώδιο, που το περιεχόμενο τους διαποτίζεται από τη συναίσθηση της αμαρτωλότητας, του πένθους, της συντριβής, της μετάνοιας και της θερμής ικεσίας για άφεση αμαρτιών. Από όλους αυτούς τους κυριακάτικους, σαρακοστιανούς Εσπερινούς μόνο ο σημερινός λέγεται «Εσπερινός της Συγνώμης». Η ονομασία αυτή αποδόθηκε, διότι στο τέλος της ακολουθίας ο λαός ασπάζεται το Ευαγγέλιο ζητώντας από τον ιερέα συγνώμη και στη συνέχεια και μεταξύ τους, ώστε συγχωρημένοι να αρχίσουν τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Αυτή η ...

«Μη θησαυρίζετε υμίν θησαυρούς επί της γης, όπου σης και βρώσις αφανίζει και όπου κλέπται διορύσσουσι και κλέπτουσιν». Φανερώνει με αυτά ότι δεν πρέπει να μεριμνούμε για τα παρόντα και να θησαυρίζουμε στη γη, διότι είναι παροδική και εφήμερη η ζωή μας. Για τον καθένα δικό του είναι μόνο το παρόν και η ελπίδα για το μέλλον είναι άγνωστη. Γιατί λοιπόν θησαυρίζεις εδώ, αφού το τέλος σου είναι άδηλο; Γιατί υποφέρεις για όσα η απόλαυση είναι αμφίβολη; Δεν γνωρίζεις τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα! Γιατί προετοιμάζεις τροφές και ενδύματα για πολλά χρόνια και κρύβεις τα χρήματα κάτω από τη γη, και δεν φοβάσαι μήπως κάνοντας όσα ο άφρονας εκείνος πλούσιος, ακούσεις και την ιδία φωνή: «Άφρων, ταύτη τη νυκτί ...

πηγή: http://www.tovima.gr Ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος σε Ομιλία του κατά τον Εσπερινό της Συγχωρήσεως, την Κυριακή της Τυρινής. Το Θέμα της ομιλίας είναι: Οι Αρετές του Χωρητικού της Ψυχής. Ο λόγιος μητροπολίτης αναλύει τις αρετές της Συγχώρεσης, της Υποχωρητικότητας, της Παραχωρητικότητας, του Πλατυσμού της Καρδιάς, της Αναχώρησης και της θείας Περιχώρησης. %audio_13%

Ο Όσιος Ιωακείμ ο Παπουλάκης, κατά κόσμον Ιωάννης Πατρίκιος, γεννήθηκε στο μικρό χωριουδάκι Καλύβια, απέναντι από τον Σταυρό της Ιθάκης, το έτος 1786. Οι γονείς του ωνομάζονταν Άγγελος και Αγνή και ήσαν ευσεβείς. Ο μικρός Ιωάννης πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια, διότι πέθανε η μητέρα του, όταν αυτός ήταν ακόμα πολύ μικρός. Ο πατέρας του Άγγελος ξαναπαντρεύτηκε μία σκληρή γυναίκα, η οποία δεν έχανε ευκαιρία να τιμωρή και να βασανίζη τον μικρό Ιωάννη. Ο Ιωάννης από μικρό παιδί ξεχώριζε από τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Με πολλή αγάπη και δυνατή πίστι στον Χριστό δεν έλειπε ποτέ από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνος, όπου εύρισκε καταφυγή, νήστευε, προσευχόταν συνεχώς και σκορπούσε αγάπη και καλωσύνη στους ανθρώπους. Με πολύν ζήλο μελετούσε κυρίως το Ιερό ...

Κυριακή της Τυρινής και οι θειότατοι Πατέρες θέσπισαν κατ΄ αυτή την ημέρα να "ποιούμεθα τὴν ἀνάμνησιν τῆς ἀπὸ τοῦ Παραδείσου τῆς τρυφῆς ἐξορίας τοῦ Πρωτοπλάστου Ἀδάμ" (Συναξάρι από την Ακολουθία του Όρθρου της Κυριακής της Τυρινής). Όπως πληροφορεί το βιβλίο της Γενέσεως, ο Θεός "ἔπλασεν τὸν ἄνθρωπον, χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν καὶ ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς παράδεισον ἐν ᾿Εδὲμ κατὰ ἀνατολὰς καὶ ἔθετο ἐκεῖ τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἔπλασε" (Γεν. 2,7-8). Και διέταξε ο Θεός τον Αδάμ "ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ, ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, οὐ φάγεσθε ἀπ᾿ αὐτοῦ· ᾗ δ᾿ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ᾿ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε" ...

Η ελληνική παραδοσιακή γλυπτική χωρίζεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες στη λιθογλυπτική και ξυλογλυπτική. Ολόκληρες περιοχές και χωριά διακρίθηκαν στη μια ή στην άλλη τέχνη, όπως είναι τα Μαστοροχώρια της Κόνιτσας όπου οι λιθογλύφοι ή πελεκάνοι κατάγονται από την Πυρσόγιαννη και οι ξυλογλύφοι ή ταγιαδόροι κατάγονται από το Τούρνοβο. Η ξυλογλυπτική ειδικότερα, χωρίζεται σε τομείς με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ο καθένας, στην εκκλησιαστική, στην κοσμική και την ποιμενική. Χιονιαδίτικη ξυλογλυπτική Ή εκκλησιαστική ξυλογλυπτική ανθεί κυρίως από το 16ο αιώνα, όταν καθιερώ­νεται και στην Ελλάδα το ψηλό ξυλόγλυπτο τέμπλο, το όποιο αποτελεί και τη σημαντικότερη έκφρασή της. Στην αρχή σε χαμηλό ανάγλυφο και με παραδο­σιακά συμβολικά θέματα - το λεγόμενο στρωτό τέμπλο - πλουτίζεται στα­διακά με περισσότερα θέματα, το ανάγλυφο γίνεται πιο έντονο και ...

Εις την πόλην των Αθηνών, παρά τους παλαιούς στρατώνες και την πλατείαν «Μοναστηρακίου» υπήρχε ιδιωτικόν παρεκκλήσιον, έπ' ονόματι του Προφήτου Ελισαίου – εις την οδόν Άρεως 14. Αργότερον κατηδαφίσθη. Εις το εκκλησάκι αυτό ελειτούργει ο «απλούς» τον τρόπον σεβάσμιος ιερεύς Νικόλαος Πλανάς, εκ της νήσου Νάξου καταγόμενος. Ακαταπόνητος, περίπου επί πεντηκονταετίαν (1884-1932) ετέλει καθημερινώς την Θ. Λειτουργίαν, πλην Σαββάτων και Κυριακών και επισήμων εορτών, οπότε ιερούργει εις την ενορίαν του, του Αγίου Παντελεήμονος -Ιλισσού αρχικώς και ακολούθως εις την του Αγ. Ιωάννου του Προδρόμου της οδού Βουλιαγμένης. Την δε Μ. Τεσσαρακοστήν ετέλει καθ' εκάστην Προηγιασμένας λειτουργίας. Την εποχή εκείνην που εχειροτονήθη (Διάκονος την 28ην Ιουλίου 1879 και Πρεσβύτερος, μετά πενταετίαν την 2α Μαρτίου 1884, άγων το 33ο έτος της ηλικίας του) η ...